Esther van Fenema
psychiater en professioneel violiste

“Intermezzo Stress, Screen en Slaap: mentale fitness”

We leven tegenwoordig in een echte prikkeljungle en het is de kunst om gezond te overleven.

Vooral jongeren lijken een toenemend risico te lopen voor overbelasting en de media kopt dan ook bijna dagelijks over burn-out en stressklachten. In mijn vakgebied wordt stress gedefinieerd als elke prikkel die het normale evenwicht verstoort, positief of negatief. Als je door je genetische aanleg kwetsbaar bent voor psychische klachten dan loop je extra risico op psychische klachten door stress. Vergelijk het met hart- en vaatziekten, als je daar aanleg voor hebt dan speelt je leefstijl een belangrijke rol in het wel of niet krijgen van hartklachten.

Hoe moeten we omgaan met al die informatie die dagelijks op ons afkomt en hoe houd je jezelf gezond in een wereld waarin het aantal prikkels dagelijks lijkt te vermenigvuldigen? Sommigen gaan prikkels juist vermijden door op thuis de bank te hangen of in te checken bij een vaag klooster in Tibet. ‘Grenzen aangeven’ en minder gaan werken kán soms helpen als je overbelast bent, maar het risico bestaat dat je juist extra prikkelgevoelig wordt omdat je door terugtrekken en vermijden ook steeds minder prikkels gaat verdragen. En hoe gaan we om met de impact van al die prikkels op ons zelfbeeld en gevoel?

Als je minder likes krijgt dan je had verwacht bij die leuke strand- of partyfoto, slaat dat direct een bres in je ego of ben je in staat om deze vorm van waardering te relativeren en zoek je échte genegenheid in plaats van digitale bevestiging? Ons lichamelijke afweersysteem doet dat een stuk beter en is dag en nacht bezig om alles wat van buitenaf komt te evalueren op mogelijk nut of gevaar, niks komt zomaar binnen.

Voor mijn patiënten gebruik ik vaak de metafoor dat ze verantwoordelijk zijn voor hun eigen BV, waarbij ze dus automatisch de directeursfunctie bekleden, regie voeren en minder slachtoffer zijn van de omgeving. Jongeren geven vaak aan dat juist die omgeving zoveel stress veroorzaakt omdat die bepaalt of je leuk, succesvol of bijzonder bent. We falen allemaal wel eens, maar als je vindt dat het eigenlijk niet mag en je ervaart veel schaamte ten opzichte van de omgeving, dan kan je behoorlijk klem komen te zitten. Veel jongeren durven niet eens toe te geven dat ze weleens somber, angstig, teleurgesteld of gefrustreerd zijn, terwijl die gevoelens gewoon bij het leven horen!

Ouders dragen een grote verantwoordelijkheid om hun kinderen te leren om te gaan met tegenslagen en negatieve gevoelens. Misschien is dat voor hun latere welzijn belangrijker dan leren fietsen of met mes en vork eten.

Maar je kan ook zélf een hoop doen om te zorgen dat je gezond blijft in onze veeleisende Westerse samenleving. Net als wasmachines hebben wij allemaal onze eigen 'mensen-handleiding' en die moet je goed kennen. Uit wetenschappelijk onderzoek én gewoon gezond verstand blijkt dat we niet 24/7 in de weer moeten zijn met onze smartphones en andere schermen. Onbeperkt gamen, blowen en te weinig slaap leidt uiteindelijk bij iedereen tot psychische klachten. Daarentegen kunnen sport, slaap, zingeving, gezond eten de scheiding tussen privé en zakelijk, betekenisvolle sociale contacten en voor sommigen kunst en muziek juist bijdragen om mentaal fit te blijven.

Rust, reinheid en regelmaat: onze voorouders wisten het al zonder dat ze ooit een smartphone hadden gezien. Ik voeg daar nog aan toe: wees je bewust van de uitdagingen in onze moderne prikkeljungle en ken je eigen handleiding, want gezond overleven was nog nooit zo leuk!

De vlog van Bram Bakker

Bekijk alle tafelgasten